۱۴۰۵ مرداد ۱۴, چهارشنبه

گزارش ماهانه؛ نگاهی اجمالی به وضعیت حقوق بشر – تیر ماه ۱۴۰۵

 

خبرگزاری هرانا – آنچه در پی می‌آید گزارش ماهانه و اجمالی از وضعیت حقوق بشر در ایران در دوره زمانی تیر ماه ۱۴۰۵ است که به همت نهاد آمار، نشر و آثار مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران تهیه شده است، این گزارش، تصویری گسترده و تکان‌دهنده از نقض حقوق بشر در ابعاد مختلف ارائه می‌دهد. از اجرای حکم اعدام تا نقض آزادی‌های فردی و اجتماعی، از خشونت نظامی و قضایی تا مشکلات کارگری و اعتراضات، همگی نشان‌دهنده چالش‌های جدی در زمینه رعایت حقوق بشر در ایران هستند. این گزارش همچنین بر میزان بالای اعدام‌ها، بازداشت‌ها، و محکومیت‌های سنگین بر اساس اتهامات مختلف تاکید دارد و نشان می‌دهد که این رویدادها در سراسر کشور گسترده‌اند.

خلاصه اجرایی

در طول تیر ماه ۱۴۰۵، شاهد گستره‌ای از نقض‌های حقوق بشر در سراسر ایران بودیم. با ارزیابی‌های دقیق و گزارش‌های دریافتی، مجموعاً صدها مورد نقض حقوق بشر شناسایی و ثبت شده است که شامل نقض حقوق زندانیان، آزادی بیان، حقوق کودک، خشونت‌های خانگی، خشونت مبتنی بر جنسیت، بهداشت و محیط زیست، حقوق کار، و خشونت نظامی و قضایی می‌شود.

یافته‌های کلیدی این گزارش عبارت‌اند از:

⚫️ اجرای حکم اعدام در مواردی که فرآیندهای عدالتی منصفانه رعایت نشده است.

⚫️ سرکوب گسترده آزادی بیان و بازداشت‌های خودسرانه.

⚫️ افزایش نگران‌کننده خشونت علیه زنان.

⚫️ تداوم نقض حقوق کار و شرایط کاری ناعادلانه.

⚫️ استفاده بی‌رویه از زور توسط نیروهای انتظامی و امنیتی

دوره گزارش‌دهی این گزارش تیر ۱۴۰۵ است و تعداد کل موارد نقض گزارش شده بیانگر یک وضعیت نگران‌کننده و فوریت برای توجه جامعه بین‌المللی و دولت ایران به این مسائل است.

مقدمه

هدف از تهیه و انتشار این گزارش، افزایش آگاهی و فراهم آوردن شواهد مستدل برای تاثیرگذاری بر سیاست‌گذاری‌ها و اقدامات ملی و بین‌المللی به منظور مقابله با نقض حقوق بشر در ایران است. مجموعه فعالان حقوق بشر بر این باور است که نظارت دقیق و مستمر بر وضعیت حقوق بشر و انتشار گزارش‌هایی از این دست، زمینه‌ساز ایجاد تغییر و پاسخگویی در برابر نقض‌های رخ داده است. از این رو، ما بر اهمیت اطلاع‌رسانی مستقل و دقیق تاکید داریم تا از طریق آگاهی‌بخشی و فشارهای بین‌المللی، شاهد بهبود وضعیت حقوق بشر در ایران باشیم.

تحلیل دقیق نقض حقوق بشر

حق حیات (اعدام)

تعریف اجمالی: حق اساسی هر فرد برای داشتن زندگی، بدون تهدید به مرگ به دست دیگران یا دولت. این حق شامل حمایت از افراد در برابر اعمالی است که می‌تواند منجر به مرگ غیرقانونی شود، از جمله قتل عمد، مرگ‌های ناشی از نادیده گرفتن معیارهای ایمنی، و اعدام‌های بدون دادرسی منصفانه است.

گزارش تخلفات:هرانا در تیر ۱۴۰۵، ۵۰ مورد نقض را در بخش اعدام ثبت کرد که شامل ۴۵ مورد اجرای حکم، ۲۷ مورد محکومیت و ۵ مورد تایید حکم است.

نمونه‌ها:

  • مرکز رسانه قوه قضاییه از اجرای حکم اعدام مهدی خانکی، از بازداشت شدگان مرتبط با اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴، خبر داد.
  • مرکز رسانه قوه قضاییه از اجرای حکم اعدام عرفان اسفندیاری و گل‌محمد محمدی، دو تن از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در اصفهان خبر داد. این دو نفر در پرونده‌ای موسوم به «میدان علیخانی اصفهان» محاکمه و به اعدام محکوم شده بودند.
  • وحید خان صنمی، از بازداشت‌شدگان اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ که در زندان تهران بزرگ محبوس است، توسط شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران از بابت اتهام «محاربه» به اعدام محکوم شد.

تأثیر: نقض حق حیات می‌تواند پیامدهای ویرانگری برای جامعه داشته باشد، از جمله ایجاد حس ناامنی و بی‌ثباتی. این نقض‌ها می‌توانند به فرهنگ خشونت دامن بزنند و اعتماد عمومی به دستگاه‌های حکومتی و قضایی را کاهش دهند. هنگامی که حق حیات تضمین نمی‌شود، افراد ممکن است در سایه هراس از بهره برداری از حقوق دیگر خود خودداری کنند.

آزادی اندیشه و بیان

آزادی بیان: حق ابراز آزادانه اندیشه و عقاید از طریق گفتار، نوشتار و سایر اشکال ارتباط بدون ترس از انتقام یا مجازات قانونی است.

گزارش تخلفات: هرانا در این ماه، ۵۷ مورد بازداشت، صدور ۱۷۰۰ ماه حبس، ۴۸ ماه تبعید، ۹۳ میلیون تومان جزای نقدی و ۶۲ ضربه شلاق برای ۳۵ شهروند، ۱۵ مورد احضار به مراجع قضایی، ۱۹ مورد محاکمه، ۳ مورد مجرم شناختن نشریات، ۴ مورد اجرای حکم حبس، ۲ مورد تفتیش منزل و ۱ مورد مصادره منزل و اموال را به ثبت رساند.

نمونه ها:

  • ندا دده‌جانی و ستایش (بهنوش) سرابی، دو شهروند اهل قروه که در رابطه با اعتراضات دی‌ماه سال گذشته بازداشت شده بودند، توسط دادگاهای انقلاب و کیفری این شهرستان مجموعا به تحمل شش سال حبس، ۶۲ ضربه شلاق و چهار سال تبعید به شهرستان نیک‌شهر محکوم شدند.
  • شعبه ۴۷ دادگاه تجدیدنظر استان اصفهان، محمد عابدرفتار، از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ را به ۲۱ سال حبس و دو سال منع اقامت در استان اصفهان محکوم کرد.
  • علی کلاته‌دولتی، شهروند ساکن سبزوار که در ارتباط با پرونده‌ای مرتبط با اعتراضات دی‌ماه تحت تعقیب قرار داشت، توسط نیروهای امنیتی در منزل شخصی اش بازداشت شد.

تأثیر: این نقض‌ها نه تنها صدای افراد را سرکوب می‌کند، بلکه فضایی از ترس ایجاد کرده و مانع از بحث‌های آزاد و انتقادی می‌شود که برای یک جامعه سالم ضروری است.

زندان

حقوق زندانیان: تضمین کرامت و حقوق اساسی افراد زندانی، از جمله دسترسی به درمان مناسب و عدالت. این شامل حمایت از زندانیان در برابر شکنجه، بی‌عدالتی و شرایط نامناسب نگهداری است.

گزارش تخلفات: هرانا در این ماه، ۸۶ مورد نقض حقوق را در بخش زندانیان ثبت کرد که شامل ۲ مورد خودکشی زندانی، ۲ مورد ضرب و شتم، ۲۵ مورد بی خبری از سرنوشت بازداشت شده، ۵۷ مورد بلاتکلیفی، ۳۲ مورد عدم دسترسی به وکیل، ۲۷ مورد عدم رسیدگی پزشکی، ۸ مورد اعمال فشار، ۶ مورد محرومیت از حق تماس زندانی، ۲ مورد محرومیت از مرخصی استعلاجی و ۲۴ مورد اعتصاب غذای زندانی است.

نمونه ها:

  • یک زندانی محکوم به اعدام از طریق بلعیدن قرص و مصرف مواد مخدر در زندان قزلحصار دست به خودکشی زد و جان خود را از دست داد.
  • حمیرا شریفی، از بازداشت شدگان اعتراضات ۱۴۰۴، که در زندان اوین محبوس است، پس از اقدام به خودکشی به بیمارستان منتقل شد.
  • محمدرضا مراد بهروزی، زندانی سیاسی محبوس در زندان چوبیندر قزوین، پس از انتقال به بند دو بازداشتی‌های این زندان بدون رعایت اصل تفکیک جرائم و در پی نبود نظارت کافی، توسط چند تن از زندانیان مورد ضرب و شتم قرار گرفت. در پی این درگیری، وی از ناحیه صورت دچار جراحات شده و دست و دنده‌هایش نیز آسیب دید.
  • زندانیان واحد دو زندان قزلحصار کرج، برای دهمین روز متوالی در اعتراض به اجرای احکام اعدام و انتقال شش زندانی به سلول انفرادی جهت اجرای حکم اعدام، از دریافت جیره غذایی خودداری کرده و به تحصن ادامه دادند.

تأثیر: نقض حقوق زندانیان می‌تواند به تضعیف حاکمیت قانون و اعتماد به نهادهای عدالت منجر شود. این نقض‌ها می‌توانند بر سلامت و بهبود زندانیان تأثیر منفی گذارده و چشم‌انداز بازگشت موفقیت‌آمیز آنها به جامعه را کاهش دهند.

آزادی مذهب

حقوق اقلیت‌های مذهبی: تأمین آزادی مذهبی و حمایت از افراد برای پیروی از اعتقادات مذهبی خود بدون ترس از تبعیض یا آزار.

گزارش تخلفات: هرانا در این ماه، ۸ مورد نقض را در این بخش ثبت کرد که شامل ۸ مورد بازداشت، ۷۲۰ ماه حبس برای ۶ نفر، ۱ مورد محاکمه و ۱ مورد تفتیش منزل است.

نمونه ها:

  • محکومیت حبس پنج نوکیش مسیحی که هویت چهار تن از آنها آیدا نجف‌لو، ناصر نورد گل‌تپه، ژوزف شهبازیان و لیدا آلکسانی گزارش شده، توسط دادگاه تجدیدنظر استان تهران عینا تایید شد. این افراد در مرحله بدوی توسط دادگاه انقلاب تهران به مجموعا به ۵۵ سال حبس محکوم شده بودند.
  • سعید حسنی، شهروند بهائی ساکن شیراز توسط مأموران اطلاعات سپاه بازداشت و به زندان عادل آباد این شهر منتقل شد.
  • جلسه دادگاه رسیدگی به اتهامات افشین حیرتیان، شهروند بهایی و فعال حقوق کودکان محبوس در زندان اوین، در شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران برگزار شد.

تأثیر: نقض آزادی مذهبی می‌تواند منجر به شکاف اجتماعی، درگیری و به حاشیه‌نشینی جوامع مذهبی شود. این امر اصول تنوع و مدارا را در جامعه تضعیف می‌کند.

حقوق کودک

حق سلامت و امنیت کودکان: اطمینان از حمایت و حفاظت کودکان از هرگونه آزار، بهره‌کشی و خطرات بهداشتی.

گزارش تخلفات: هرانا در این ماه، ۱۱ مورد نقض را در بخش حقوق کودک ثبت کرد که شامل ۴ مورد قتل کودکان، ۲ مورد خودکشی، ۲۵ مورد مصدومیت و ۲ مورد مرگ کودکان در پی سهل انگاری مسئولان و ۱ مورد خشونت فیزیکی است.

نمونه ها:

  • یک دختر نوجوان ۱۶ ساله اهل شهرستان الشتر به نام اسما، روز دوشنبه ۲۲ تیرماه اقدام به خودکشی کرد و جان خود را از دست داد. این نوجوان پس از انتشار تصاویر شخصی‌اش در یک کانال تلگرامی دست به این اقدام زده است.
  • یک کودک پسر ۱۳ ساله مبتلا به تومور مغزی که در ادامه روند بیماری نابینا شده بود، توسط پدر خود با خوراندن قرص خواب‌آور و خفگی به قتل رسید.
  • یک پسر بچه سه ساله در پی وقوع یک مورد کودک‌آزاری در یکی از روستاهای شهرستان مهرستان جان خود را از دست داد و خواهر پنج ساله او نجات یافت. نامادری این دو کودک متهم است که آنها را به داخل یک چاه آب انداخته و در این رابطه بازداشت شده است.

تأثیر: عدم تأمین سلامت و امنیت کودکان می‌تواند تأثیرات ماندگاری بر رشد و توسعه آنها داشته باشد، مانع از دستیابی به پتانسیل کامل آنها شود و به چرخه‌های فقر و بی‌عدالتی دامن بزند.

قتل‌های ناموسی

قتل‌های ناموسی: حفاظت از افراد، به ویژه زنان و دختران، در برابر خشونت و قتل به بهانه‌های ناموسی و حفظ حیثیت خانوادگی.

گزارش تخلفات: هرانا در این ماه ۲ مورد قتل ناموسی که شامل قتل ۲ مرد می‌شود را ثبت کرد.

نمونه ها:

  • یک پسر جوان، در منطقه سعادت آباد تهران مردی را به دلیل آنچه که ایجاد مزاحمت برای مادرش عنوان کرده، به قتل رساند.
  • یک جوان ۱۸ ساله در تهران پس از خواستگاری از یک دختر ۱۴ ساله توسط برادران آن دختر نوجوان با انگیزه ناموسی مورد ضرب و شتم قرار گرفت و به قتل رسید.

تأثیر: قتل‌های ناموسی نه تنها جان افراد را می‌گیرند بلکه نشان‌دهنده عمیق‌ترین سطوح تبعیض جنسیتی هستند، ترس و محدودیت‌های شدیدی بر زنان و دختران تحمیل می‌کنند و به نقض فراگیر حقوق بشر منجر می‌شوند.

خشونت خانگی

خشونت‌های خانگی: پیشگیری از خشونت در خانه و محافظت از قربانیان آن. شامل حمایت قانونی و اجتماعی برای زنان، کودکان و سایر اعضای آسیب‌پذیر خانواده است.

گزارش تخلفات: هرانا در این ماه ۸ مورد قتل زنان ناشی از خشونت خانگی را ثبت کرد.

نمونه ها:

  • مردی در شهرستان چالدران همسر باردار، دختر سه ساله و مادرش را به قتل رساند. متهم پس از بازداشت، دلیل این اقدام را اختلافات خانوادگی عنوان کرد.
  • پروین الله‌ دینی، ۳۱ ساله در شهرستان مسجدسلیمان توسط خواستگار خود به دلیل مخالفتش با پیشنهاد ازدواج او، با شلیک گلوله به قتل رسید. این حادثه در مقابل دختر ۱۲ ساله این زن رخ داده است.
  • مردی در تهران همسر خود را به قتل رساند. متهم پس از بازداشت، دلیل این اقدام را اختلافات خانوادگی عنوان کرد.

تأثیر: خشونت خانگی می‌تواند پایه‌های اساسی خانواده و جامعه را تضعیف کند، باعث آسیب‌های جسمی و روانی بلندمدت بر قربانیان شود و الگوهای خشونت‌آمیز را برای نسل‌های آینده تکرار کند.

زنان

خشونت مبتنی بر جنسیت: خشونت علیه فرد به دلیل جنسیت او یا خشونت که عمدتاً بر افراد با جنسیت خاص تأثیر می‌گذارد.

گزارش تخلفات: علاوه بر نقض های سیستماتیک ناشی از وجود قوانین تبعیض آمیز، هرانا در این ماه، ۳ مورد نقض را در این بخش ثبت کرد که شامل ۱ مورد بازداشت و ۲ مورد خودکشی است.

نمونه ها:

  • دو دختر با هویت‌های «رها.ب» و «ریحانه.گ» در استان لرستان که تصاویر شخصی‌شان در یک کانال تلگرامی منتشر شده بود، اقدام به خودکشی کردند.
  • روابط عمومی دادسرای عمومی و انقلاب یزد از بازداشت یک زن نیمه برهنه در این شهر و عوامل تهیه و انتشار فیلم از این زن به دلیل آنچه «هنجارشکنی» عنوان کرده است، خبر داد.

تأثیر: این نقض می‌تواند منجر به آزار و اذیت فیزیکی، جنسی، روانی یا رنج، از جمله تهدید، اجبار و محرومیت خودسرانه از آزادی، چه در ملاء عام و چه در زندگی خصوصی شود. این امر نابرابری جنسیتی را تداوم می‌بخشد، مانع توسعه می‌شود و می‌تواند منجر به آسیب‌های جسمی و روانی بلندمدت شود.

حقوق کار

حقوق کار: نقض حقوق کارگران، از جمله شرایط کاری ناایمن، دستمزد ناعادلانه، ساعات کاری غیرمنطقی و انکار حق سازماندهی و چانه‌زنی جمعی.

گزارش تخلفات: هرانا در این ماه، ۱۸ مورد مرگ به دلیل نبود ایمنی در محیط کار و ۶۶ مورد مصدومیت کارگر، ۳۲ مورد پلمپ اماکن، ۱۳۶۰ مورد بلاتکلیفی، ۱۵۰ مورد بیکاری، ۱۳۰ مورد اخراج و تعدیل، ۴۵ ماه معوقات مزدی، ۱ مورد بازداشت، ۲ مورد احضار به دادگاه، ۱۹۲ ماه حبس برای ۶ نفر، ۶۶ مورد تجمع و ۴ مورد اعتصاب را به ثبت رساند.

نمونه ها:

  • احمد رضا نوچیان، محمد زمان کامروا، منیژه افشاری، مریم زلکی نژاد و کوثر ممبینی فعالین صنفی معلمان و فعالان کارگری توسط شعبه ۳ دادگاه انقلاب اهواز هرکدام به سه سال حبس تعلیقی و دو سال ممنوعیت خروج از کشور محکوم شدند.
  • در سایه فقدان ایمنی محیط و شرایط نامناسب کار، ۲۲ کارگر شاغل در یک واحد صنعتی در گلپایگان، بر اثر نشت گاز کلر مسموم و روانه بیمارستان شدند.
  • یکی از نیروهای اخراج‌شده شرکت لوله‌سازی بندرماهشهر از بلاتکلیفی ۱۸۰ کارگر این مجموعه پس از گذشت بیش از سه ماه خبر داد و خواستار رسیدگی به موضوع تعیین تکلیف وضعیت شغلی آنان شد.

تاثیر: نقض حقوق کار می‌تواند منجر به استثمار، فقر و نابرابری شود. این امر سلامت، عزت نفس و توانایی کارگران برای حمایت از خود و خانواده‌شان را تضعیف می‌کند.

خشونت نظامی و قضایی و امنیت شهروندان

استفاده بیش از حد پلیس یا مرزبانی از زور و سلاح: اطمینان از اینکه نیروهای اجرایی قانون در استفاده از زور متناسب و مسئولانه عمل کنند، به منظور حفاظت از حقوق شهروندان.

گزارش تخلفات: هرانا در این ماه، ۲ مورد قتل شهروندان، ۳ مورد قتل کولبران و ۲ مورد مصدومیت شهروندان را به ثبت رساند.

نمونه ها:

  • یک کولبر در پی تیراندازی نیروهای نظامی در مناطق مرزی هورامان، جان خود را از دست داد.
  • در پی تیراندازی بی‌ضابطه نیروهای مرزبانی به سمت یک خودرو در منطقه مرزی هورامان کردستان، یک کودک ۱۳ ساله مورد اصابت گلوله قرار گرفت و جان خود را از دست داد.
  • در پی تیراندازی بی‌ضابطه نیروهای نظامی در جاده بم به زاهدان، یک شهروند کشته و دو تن دیگر زخمی شدند.

تأثیر: استفاده بی‌رویه از زور توسط پلیس یا مرزبانی می‌تواند به نقض گسترده حقوق بشر منجر شود، اعتماد عمومی به نهادهای اجرایی قانون را کاهش دهد و منجر به نارضایتی و ناآرامی‌های اجتماعی شود. این عملکردها ضرورت بازبینی در رویه‌ها و آموزش‌های نیروهای اجرایی را نشان می‌دهد.

واکنش های دولتی و نهادی

در پاسخ به افزایش نقض حقوق بشر گزارش‌شده در تیر ‌ماه ۱۴۰۵، موضع رسمی و اقدامات دولت ایران و نهادهای آن متفاوت بوده است، هرچند عمدتاً در رسیدگی به ریشه‌های مشکلات یا تضمین پاسخگویی ناکافی بوده‌اند.

  • نماینده اهواز، کارون، باوی و حمیدیه در مجلس با اشاره به کمبود مدارس و تراکم بالای کلاس‌های درس در خوزستان، این مشکلات را از عوامل مؤثر بر افت تحصیلی دانش‌آموزان این استان عنوان کرد. محسن موسوی‌زاده همچنین خواستار مشارکت بیشتر صنایع و شرکت‌های بزرگ استان در ساخت و تکمیل مدارس در قالب مسئولیت‌های اجتماعی شد.
  • علی زاهددوست، امام جمعه شهرستان دشتی، در خطبه‌های نماز جمعه از اجرای احکام #اعدام دفاع کرد و مدعی شد که اجرای قصاص موجب تأمین امنیت جامعه و پیشگیری از تکرار جرم می‌شود.
  • زاهددوست، قصاص را «حکم الهی» خواند و گفت: «قصاص اجرای یک حکم الهی برای پیشگیری از تکرار جنایت و تأمین امنیت عمومی است.» وی همچنین ادعا کرد که در صورت اجرا نشدن احکام قصاص و مصون ماندن مرتکبان جرائم از مجازات، امنیت جامعه به خطر می‌افتد و زمینه برای گسترش جرم و ناامنی فراهم می‌شود. این در حالی است که کارشناسان بسیاری همواره اجرای حکم اعدام به اتهاماتی از جمله قتل را عاملی برای بازتولید خشونت میدانند.
  • رحیم زاهدی، مشاور وزیر نیرو و عضو ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، با انتشار مطلبی در اینستاگرام اعلام کرد که بر اساس سیاست‌های فعلی دولت، هیچ نهادی نباید به دلیل «بی‌حجابی» از ارائه خدمات به شهروندان خودداری کند. او این اظهارات را پس از آن مطرح کرد که مادرش در فروشگاه اتکای به دلیل نداشتن روسری از دریافت خدمات منع شده بود. به گفته وی، در پی این اتفاق با معاون وزیر دفاع و رئیس سازمان اتکا تماس گرفته و نسبت به این موضوع اعتراض کرده است. وی همچنین افزود که معاون وزیر دفاع ضمن عذرخواهی، از او و مادرش دعوت کرده است تا برای عذرخواهی حضوری مراجعه کنند. ساعاتی پس از انتشار این استوری، زاهدی بیوگرافی صفحه اینستاگرام خود را تغییر داد و عناوین مرتبط با مسئولیت‌های دولتی، از جمله «مشاور وزیر نیرو» و «عضو ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی» را از آن حذف کرد.

واکنش های بین المللی

  • سازمان فرانت لاین دیفندرز با انتشار بیانیه‌ای نسبت به خطر قریب‌الوقوع بازداشت و اجرای حکم حبس نازنین سالاری، محمود طراوت‌روی و مسعود احمدیان، سه وکیل و مدافع حقوق بشر، ابراز نگرانی کرد. این سازمان با تأکید بر اینکه پیگرد قضایی آنان در ارتباط با فعالیت‌های مشروع حقوق بشری‌شان صورت گرفته است، خواستار لغو فوری اتهام‌ها، پایان دادن به فشارهای قضایی علیه مدافعان حقوق بشر و فراهم شدن امکان ادامه فعالیت آزادانه آنان شد. به گفته این سازمان، پرونده این سه نفر پس از اعتراض به حکم صادره، در تاریخ ۱۳ تیرماه بدون اطلاعشان از شعبه اول دادگاه انقلاب شیراز به شعبه ۳۷ دادگاه تجدیدنظر ارجاع شده است.

نتیجه گیری

گزارش ماهانه مرکز آمار مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران در تیر ۱۴۰۵، چشم‌اندازی نگران‌کننده از وضعیت حقوق بشر در ایران را ارائه داده است. شاهد نقض گسترده حقوق از جمله اجرای حکم اعدام بدون رعایت دادرسی منصفانه، سرکوب آزادی بیان، بازداشت‌های خودسرانه، خشونت‌های خانگی و ناموسی علیه زنان، نقض حقوق کارگران و استفاده بی‌رویه از زور توسط نیروهای امنیتی بوده‌ایم. این گزارش بر اساس شواهد موثق و گزارش‌های دقیق، تصویری واضح از الگوهای نقض حقوق بشر و تأثیر عمیق آن بر جامعه ایران را به نمایش می‌گذارد.

نتایج به‌دست آمده بر ضرورت اقدامات فوری و مؤثر بین‌المللی و داخلی برای رسیدگی به این نقض‌ها و حمایت از قربانیان تأکید می‌کنند. از جمله یافته‌های کلیدی، افزایش موارد خشونت نظامی و قضایی، به‌ویژه علیه زنان و اقلیت‌ها، نگرانی‌های عمیقی را در مورد تعهد ایران به رعایت حقوق بشر بین‌المللی ایجاد می‌کند. این گزارش بر اهمیت ایجاد تغییر از طریق مکانیزم‌های نظارتی مستقل، افزایش آگاهی عمومی، و فشارهای بین‌المللی به منظور ارتقاء حقوق بشر و حاکمیت قانون در ایران تأکید دارد.

در نهایت، این گزارش ماهانه نه تنها به عنوان یک اسناد تاریخی از وضعیت حقوق بشر در ایران عمل می‌کند بلکه به عنوان یک فراخوان عملی برای همه ذینفعان به منظور اتخاذ اقدامات فوری و مسئولانه در جهت بهبود وضعیت حقوق بشر در ایران محسوب می‌شود.

گفتگو با سارا یوسفی، فعال حقوق افراد دارای معلولیت درباره‌ی قطعی اینترنت در زمان جنگ/ نفیسه شرف‌الدینی


 

ماهنامه خط صلح – در سال‌های اخیر، فناوری‌های دیجیتال، اینترنت و ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی نقش مهمی در افزایش استقلال و دسترس‌پذیری برای افراد دارای معلولیت ایفا کرده‌اند. برای بسیاری از این افراد، صفحه‌خوان‌ها، اپلیکیشن‌های مسیریابی، خدمات آنلاین، شبکه‌های اجتماعی و ابزارهای هوشمند تنها امکانات رفاهی نیستند، بلکه ابزارهایی ضروری برای کار، آموزش، ارتباطات و حتی انجام امور روزمره به شمار می‌روند. از همین رو، اختلال یا محدود شدن دسترسی به اینترنت می‌تواند تاثیری فراتر از یک مشکل فنی داشته باشد و بر استقلال، اشتغال و مشارکت اجتماعی افراد دارای معلولیت اثر بگذارد. در همین زمینه، با سارا یوسفی، فعال حقوق افراد دارای معلولیت، متخصص حوزه‌ی دیجیتال مارکتینگ و سئو (SEO) و از کنشگران حوزه‌ی دسترس‌پذیری (Accessibility) دیجیتال، درباره‌ی نقش فناوری در زندگی افراد دارای معلولیت و پیامدهای قطعی و محدودیت‌های اینترنت بر این جامعه گفتگو کرده‌ایم.

در ادامه متن کامل این گفتگو را می‌خوانید:

لطفاً خودتان را معرفی کنید و بگویید نوع معلولیت شما چیست و چه فعالیت‌هایی در حوزه‌ی حقوق افراد دارای معلولیت انجام می‌دهید؟

سلام، من سارا هستم. ۳۸ سال دارم و در رشته‌ی نرم‌افزار تحصیل کردم. زمانی که تصمیم گرفتم این رشته را بخوانم کم‌بینا بودم و از خط بریل استفاده می‌کردم. در عین حال، بینایی‌ام به تدریج در حال کم شدن بود. در سن ۲۱ سالگی درست بین کنکور کاردانی به کارشناسی بود که به طور کامل بینایی‌ام را از دست دادم.

اولین باری که کسب‌وکار خودم را راه‌اندازی کردم سال ۹۳ بود. الان سال‌هاست که در حوزه‌ی دیجیتال مارکتینگ و سئو کار می‌کنم.

از زمان کرونا حضور آدم‌ها در فضای مجازی پررنگ‌تر شد و استارت‌آپ‌ها و اپلیکیشن‌ها جایگاه بهتری پیدا کردند. در همان دوره این پرسش نیز پررنگ‌تر شد که سهم افراد نابینا و کم‌بینا از این خدمات چیست و تا چه اندازه می‌توانند از اپلیکیشن‌ها، وب‌سایت‌ها و پلتفرم‌های مختلف استفاده کنند. من دست‌کم در پروژه‌هایی که خودم روی آن‌ها کار می‌کردم، تلاش می‌کردم اصول دسترس‌پذیری را رعایت کنم. چند سال پیش، ویدئویی در اینستاگرام منتشر کردم و در آن پیشنهادی برای بچه‌های تپسی داشتم و در مورد مقوله‌ی دسترس‌پذیری تپسی برای افراد نابینا صحبت کردم. تپسی توی تنظیمات پروفایل گزینه‌ای دارد که شما می‌توانید مشخص کنید که ویلچر یا عصا دارم، کم‌شنوا یا ناشنوا هستم، اما بچه‌های نابینا را این‌جا ندیده بودند. افراد کم‌بینا و نابینا پس از ثبت سفر ناچار بودند به راننده اطلاع دهند که دارای آسیب بینایی هستند تا بتوانند خودرو را پیدا کنند. اگر جای شلوغی بود واقعاً پیدا کردن ماشین سخت می‌شد. بارها شده بود که راننده گفته بود خانم من داشتم دست تکان می‌دادم، من را نمی‌دیدی؟ موقع پیاده شدن هم مشکل به وجود می‌آمد. وقتی راننده متوجه نیست که شما نمی‌بینید، ممکن است در لوکیشن نادرست پیاده‌تان کند و این برای منی که نمی‌بینم دردسر درست می‌کند؛ مخصوصاً اگر مقصدم جای ناآشنایی باشد.

من هدفم این است که فرهنگ‌سازی کنم و کسب‌وکارها را با مفهوم دسترس‌پذیری آشنا کنم تا وب‌سایت‌ها و نرم‌افزارها به گونه‌ای طراحی شوند که افرادی که شرایط خاص دارند، نابیناها، دوستان کم‌شنوا، ناشنوا و دوستان جسمی‌-حرکتی بتوانند با آن‌ها به راحتی کار کنند و از خدماتشان استفاده کنند.

یک روز عادی در زندگی شما چگونه می‌گذرد؟ چه موانعی را به دلیل وضعیت زیرساختی و شهری تجربه می‌کنید؟

روز من با گوشی، لپ‌تاپ، بررسی سایت‌ها و تولید محتوا شروع می‌شود. چالش‌های اصلی وقتی شروع می‌شود که پایم را از خانه بیرون می‌گذارم. شهر برای ما طراحی نشده. پیاده‌روها مناسب‌سازی نشده. برای من سوال است که چرا ارگانی مثل شهرداری با وظایفش بیگانه است و معابر برای عبور و مرور افرادی با شرایط خاص مناسب‌سازی نشده. حتی توی شهری مثل تهران که می‌گویند بیش‌ترین امکانات را دارد هم پیاده‌روهایی داریم که وضعشان داغان است و رد شدن از آن‌ها برای کسی مثل من یا کسی که ویلچر دارد، یا افراد مسن سخت است. البته توی پیاده‌روها گاهی خط مخصوص نابینایان وجود دارد، اما خیلی وقت‌ها استاندارد و قابل اطمینان نیست. یادم هست یک بار خط نابینایان مستقیم می‌رفت توی تیر برق!

یک مسئله‌ی دیگر، آژانس‌های هواپیمایی است که رسماً می‌خواهند ما را از جامعه خط بزنند. در خیلی از آن‌ها درخواست صندلی چرخدار و بالابر امکان‌پذیر نیست و خدمات ویژه برای افراد نابینا در نظر گرفته نمی‌شود که این، تنها سفر کردن را برای ما مشکل می‌کند.

چالش‌ دیگر برای افراد نابینا، بی‌توجهی سیستم بانکداری‌مان است. می‌روی بانک، می‌گویند باید یک معتمد معرفی کنی و شخصیت و شعور خودت را نادیده می‌گیرند، با این بهانه که شاید کسی بخواهد سرت کلاه بگذارد؛ و اگر کار بانکی داشته باشی، حتماً باید یک نفر را معطل خودت کنی. مورد دیگر این‌که من وقتی می‌خواهم از کارت‌های عابر بانکم استفاده کنم نمی‌توانم آن‌ها را از هم تشخیص بدهم. اگر بانک‌ها با خط بریل یا به شکل برجسته روی کارت‌ها مشخص کنند چه بانکی هستند تشخیص آن‌ها برای ما راحت‌تر می‌شود ولی فعلاً که چنین اتفاقی نیفتاده.

در ایران بانکداری‌مان، استارت‌آپ‌ها‌یمان و کسب‌کارهای مختلف افراد دارای معلولیت را در نظر نمی‌گیرند. مثلاً من در تهران تنها دو رستوران را دیدم که منویی با خط بریل داشتند.

از طرفی، چالش فرهنگی هم داریم؛ مثلاً مردم ماشین و موتورهایشان را جلوی پل‌ها، رمپ‌های مخصوص عابران پیاده و معلولان و محل‌هایی که جای عبور و مرور است پارک می‌کنند و این برای ما مشکل ایجاد می‌کند.

یا اگر بخواهم با اپلیکیشن‌های تاکسی اینترنتی تاکسی بگیرم، زمانی که گزینه‌ی «دارای معلولیت» را انتخاب می‌کنم، خیلی از راننده‌ها با دیدن این گزینه سفر را لغو می‌کنند و مسافران نابینا یا با ویلچر را قبول نمی‌کنند؛ تازه این در شرایطی است که وقتی مسافر معلولیت داشته باشد، اپلیکیشن‌های تاکسی اینترنتی از راننده‌ کمیسیون نمی‌گیرند.

وقتی من با عصا توی مترو یا پیاده‌رو راه می‌روم متوجه می‌شوم مردم به عصا بی‌توجه هستند. مربی تحرک و جهت‌یابی‌ام وقتی کار با عصا را به من یاد می‌داد گفت «فکر نکن کسی که از روبه‌رو می‌آید تو را می‌بیند. اکثراً حواسشان نیست.» الان عصای من پایینش کمی کج شده، دلیلش عابرهایی است که بی‌توجه و با عجله رد شدند و به آن ضربه زدند و باعث شدند کج شود. گاهی شده خصوصاً در مترو کسی با سرعت از کنار من رد شده و عصای من به پایش گیر کرده و عصایم چندین متر آن‌طرف‌تر پرت شده.

گاهی هم مردم می‌خواهند کمک کنند اما ناخواسته کار ما را سخت‌تر می‌کنند؛ شده یکی آمده یکهو دستم را گرفته و با خودش کشیده و بدو بدو شروع به رفتن کرده. کسی که اصلاً نمی‌داند من کجا می‌خواهم بروم. البته این کار را با نیت خیر می‌کنند، ولی ما قطعاً نیاز داریم قبل از کمک کردن، از ما سوال بپرسند. البته من خرده نمی‌گیرم، چون در رسانه‌ها و سیستم آموزشی‌مان به مردم یاد نداده‌اند که با یک فرد دارای معلولیت چطور رفتار کنند.

آیا از فناوری‌های هوشمند و ابزارهای دیجیتال برای تسهیل زندگی روزمره استفاده می‌کنید؟ این ابزارها چه کمکی به شما می‌کنند؟

بله، خیلی زیاد. افراد دارای معلولیت هر چقدر بیش‌تر با تکنولوژی اخت شوند کیفیت زندگی‌شان بهتر می‌شود. من چون در اینستاگرام خیلی فعال هستم، خیلی وقت‌ها برای خیلی‌ها سوال پیش می‌آید که یک فرد نابینا چطور می‌تواند با گوشی یا لپ‌تاپ کار کند. الان نرم‌افزارهایی وجود دارند که به کمک ما می‌آیند. چه روی کامپیوتر، چه روی گوشی یک سری نرم‌افزارهایی هستند که بهشان می‌گویند موتور صوتی TTS و اسکرین ریدر یا صفحه‌خوان که قابلیت این را دارند که هر متنی که روی مانیتور، یا روی صفحه‌ی گوشی نمایش داده می‌شود به غیر از عکس‌نوشته‌ها را بخوانند. البته حتی برای عکس‌نوشته‌ها هم راهکارهایی وجود دارد. این نرم‌افزارها زبان انگلیسی را پشتیبانی می‌کنند و خوشبختانه شرکت‌های داخلی نیز ابزارهای مکملی توسعه داده‌اند که امکان استفاده از زبان فارسی را فراهم می‌کنند و من از طریق آن نرم‌افزارها می‌توانم از کامپیوتر و گوشی استفاده کنم.

نرم‌افزارهای صفحه‌خوان روی لپ‌تاپ و گوشی، به من اجازه می‌دهند کار سئو بکنم و در شبکه‌های اجتماعی فعال باشم. اپلیکیشن‌های خرید آنلاین، مسیریاب‌های صوتی و برنامه‌هایی که با هوش مصنوعی متنِ روی تصاویر، اجناس، منوی رستوران‌ها، اسکناس‌ها و غیره را می‌خوانند، هم خیلی جاها به من کمک می‌کنند. کلاً هوش مصنوعی خیلی به کمکم می‌آید. مثلاً من همین امروز صبح که می‌خواستم بروم بیرون از جمینای (Gemini) خواستم که ببیند کفشم کثیف است یا نه!

در روزهایی که اینترنت در ایران با قطعی گسترده مواجه شد، چه تغییراتی در زندگی روزمره‌ی شما ایجاد شد؟

واقعاً احساس فلج شدن و درماندگی داشتم. همان‌طور که گفتم من برای خیلی از کارهایم به اینترنت و خصوصاً هوش مصنوعی وابسته‌ام. وقتی اینترنت قطع شد، ناگهان استقلالی که سال‌ها برایش تلاش کرده بودم از من گرفته شد و دوباره برای انجام کوچک‌ترین کارها به دیگران محتاج شدم. تمام پروژه‌های کاری‌ام هم متوقف شدند و عملاً بیکار شدم. در آن دوران بیش‌تر کتاب می‌خواندم و سعی می‌کردم با کارهای دیگر سرم را گرم کنم. چاره‌ی دیگری نبود.

در جریان جنگ، بحث «اینترنت ملی» و نوعی دسترسی دوگانه به اینترنت بار دیگر مطرح شد؛ یعنی گروهی به اینترنت جهانی دسترسی داشتند و گروهی دیگر نداشتند. شما این وضعیت را چگونه تجربه کردید و چه تاثیری بر زندگی و کار افراد دارای معلولیت گذاشت؟

خیلی‌ از افراد دارای معلولیت، کارهای فریلنسری و آنلاین می‌کنند؛ چون برای خیلی از ما رفت‌وآمد در شهر و پیدا کردن شغل حضوری ساده نیست. به همین خاطر وقتی اینترنت قطع می‌شود، ممکن است درآمد ما هم کاملاً قطع شود. اینترنت طبقاتی تبعیضی را که از قبل وجود داشته بیش‌تر می‌کند، چون معمولاً افراد دارای معلولیت جزو گروه‌هایی نیستند که سیم‌کارت سفید داشته باشند و به اینترنت بدون محدودیت دسترسی پیدا می‌کنند. به‌علاوه، وقتی اینترنت ملی می‌شود، خیلی از ابزارهای توانبخشی که به سرورهای خارج از کشور وصل هستند از کار می‌افتند و زندگی روزمره‌ی ما سخت‌تر می‌شود.

آیا در زمان بحران، راه‌های جایگزینی برای ارتباط با مخاطبان، دوستان یا شبکه‌های حمایتی خود پیدا کردید یا عملاً برخی ارتباطات از دسترس خارج شدند؟ نظرتان در مورد اپلیکیشن‌های داخلی چیست؟

وقتی اینترنت قطع شد واقعاً خیلی از ارتباطات هم قطع شد. دوستانی بودند که من از طریق اینستاگرام با آن‌ها در ارتباط بودم که در این مدت خبری ازشان نداشتم.

در مورد اپلیکیشن‌های داخلی هم مشکل اصلی‌شان این است که متاسفانه خیلی دسترس‌پذیری مناسبی ندارند. مثلاً اپلیکیشن «بله» که در دوران قطعی اینترنت کار می‌کرد واقعاً دسترس‌پذیر نیست و باگ‌های زیادی دارد. در میان اپلیکیشن‌های داخلی، بیش‌تر در بخش خصوصی تا حدی به دسترس‌پذیری توجه شده است. حتی وب‌سایت خود بهزیستی هم اصلاً مناسب نیست. حتی مرحله‌ی ورودش هم دسترس‌پذیر نیست. وقتی نهاد مسئولی مثل بهزیستی وضعیتش این است، دیگر چه انتظاری می‌توان از پلتفرم‌های دیگر داشت.

 به نظر شما زیرساخت‌های ارتباطی و دیجیتال ایران تا چه اندازه نیازهای افراد دارای معلولیت را در نظر می‌گیرند؟

توی دنیا خیلی از وب‌سایت‌ها نسخه‌ی دسترس‌پذیر دارند، ولی توی ایران متاسفانه اینطور نیست. در ایران، تعداد وب‌سایت‌ها و اپلیکیشن‌های خدماتی که استاندارد دسترس‌پذیری را به خوبی رعایت کرده باشند کم است و معمولاً قشری را که از اسکرین ریدر استفاده می‌کنند لحاظ نمی‌کنند. اصلاً توی ایران هنوز خیلی‌ها آگاهی ندارند که یک فرد نابینا می‌تواند با کامپیوتر و گوشی کار بکند. با این حال اپلیکیشن‌هایی مثل اسنپ، تپسی، بازار، دیوار و غیره در برهه‌ای از زمان تصمیم گرفتند دسترس‌پذیری را رعایت کنند، اما ایراد بزرگی که بهشان وارد بود این بود که وقتی آپدیت می‌دادند این دسترس‌پذیری از بین می‌رفت. و در مقابل نرم‌افزارهای معروفی هم داریم که اصلاً دسترس‌پذیر نیستند، مثلاً نرم‌افزار دیجی‌کالا که من روی گوشی اصلاً نمی‌توانم با آن کار کنم. در کل، متاسفانه فضای دیجیتال ایران هنوز افراد دارای معلولیت را به عنوان کاربر به رسمیت نشناخته است.

سرکوب سیستماتیک دانشگاه و سرکوب خونین جنبش دانشجویی: گزارشی جامع از کشته‌شدگان، اعدام‌ها، بازداشت‌ها، احکام انضباطی و الگوهای سرکوب ساختاری

      گزارشی جامع از سرکوب سازمان‌یافته دانشگاه و جنبش دانشجویی؛ از جان‌باختن دست‌کم ۱۱۱ دانشجو در اعتراضات، اجرای احکام اعدام و صدور حکم مر...